การสร้างและใช้งานคลาส (class) และออปเจค (object)

ภาษาแบบ scripting language ในปัจจุบันหลายๆภาษาก็สนับสนุนการเขียนโปรแกรมเชิงวัตถุด้วย ตัวอย่างเช่น Perl และ PHP ก็รวมอยู่ในนั้นด้วย แม้ว่าจะไม่ซับซ้อนเหมือนอย่างภาษาซีพลัสพลัสหรือจาวาก็ตาม

คลาสคือโครงสร้างที่ประกอบด้วยสมาชิก (class members) หรือคุณสมบัติ (properties) ตามแต่จะเรียก และ ฟังก์ชันสมาชิก (member functions) การนิยามคลาสขึ้นมาใช้งานจะเริ่มด้วย class { ... } โดยข้างในจะมีส่วนของตัวแปรสมาชิก และฟังก์ชันสมาชิกตามลำดับ ฟังก์ชันที่มีชื่อเดียวกับคลาสจะเรียกว่า class constructor ทุกครั้งที่มีการสร้างออปเจคจากคลาสโดยใช้คำสั่ง new ฟังก์ชันที่ทำหน้าที่เป็น class constructor ก็จะถูกเรียกมาทำงานก่อนทุกครั้ง ประโยชน์ของการใช้งานก็เช่น ใช้กำหนดค่าเริ่มต้น หรือเตรียมพร้อมก่อนที่จะเริ่มใช้ออปเจค

ลองดูตัวอย่าง การเขียนคลาสสำหรับแบบข้อมูลเชิงนามธรรม (Abstract Data Type) ที่เรียกว่า stack การทำงานของ stack ก็เป็นดังนี้ ถ้าเราใส่ข้อมูลเข้าไป ข้อมูลเหล่านั้นก็จะถูกเก็บไว้เสมือนกับว่า วางซ้อนกันจากข้างล่างขึ้นข้างบน ถ้าเราจะดึงข้อมูลออกมาใช้ก็จะได้ข้อมูลที่อยู่ข้างบนสุด ซึ่งก็คือข้อมูลที่เราใส่เข้าไปครั้งล่าสุดนั่นเอง หน้าที่ของ stack ที่สำคัญก็มีเช่น

ตัวอย่างการสร้างคลาส stack ในภาษา PHP ทำได้ดังตัวอย่างต่อไปนี้
 

<? class stack {    var $arrays;     var $size;    function stack() { // class constructor      $this->size = 0;      unset($this->arrays);    }    function push($elem) {  // put an element on stack      $this->arrays[$this->size] = $elem;      $this->size++;    }    function get_size() {  // get number of elements stored      return $this->size;    }    function is_empty() { // is stack empty ?      return ($this->size == 0) ? true : false;    }    function pop() { // retrieve an element from the top of stack      if ( $this->is_empty() == false ) {        $this->size--;        return $this->arrays[$this->size];      }      else        return 0;    } }  $inst = new stack; // create an object from stack class echo "initial stack size=".($inst->get_size()),"<BR>\n"; for ($i=0; $i < 10; $i++) {   $inst->push( ($i*7)%11 ); } echo "current stack size=".($inst->get_size()),"<BR>\n"; while (! $inst->is_empty() ) {   echo "pop ".$inst->pop(),"<BR>\n"; } echo "stack is ".($inst->is_empty() ? "empty." : "not empty.")."<BR>\n"; $inst = 0; // unuse this instance of class stack ?>

โปรดสังเกตว่า ตัวแปร $this ที่ปรากฎอยู่ในคลาสจะเหมือน this ที่เราใช้ในภาษาซีพลัสพลัส และการนิยามและสร้างฟังก์ชันสมาชิกจะทำภายในคลาสทั้งหมด (เหมือนในภาษาจาวา)

PHP ยังสนับสนุนการสืบทอดคุณสมบัติของคลาส (inheritance) ทำให้เราสามารถสร้างคลาสขึ้นมาใหม่ โดยใช้คลาสที่มีอยู่เดิมและเพื่อส่วนขยายเข้าไป การสืบสอดคุณสมบัติจากคลาสหนึ่งไปยังอีกคลาสหนึ่ง จะใช้คำสั่ง extends คล้ายกับของภาษาจาวา ตามตัวอย่างดังนี้
 

<? class stack {    var $arrays;     var $size;    function stack() {      echo "DEBUG> stack constructor<BR>\n";      $this->size = 0;      unset($this->arrays);    }    function push($elem) {      $this->arrays[$this->size] = $elem;      $this->size++;    }    function get_size() {      return $this->size;    }    function is_empty() {      return ($this->size == 0) ? true : false;    }    function pop() {      if ( $this->is_empty() == false ) {        $this->size--;        return $this->arrays[$this->size];      }      else        return 0;    } }  // class LimitedStack is derived from class stack. class LimitedStack extends stack {    var $max_size;    function LimitedStack ($capacity = 10)  {       $this->stack(); // call stack's constructor explicitly.       echo "DEBUG> LimitedStack constructor<BR>\n";       $this->max_size = $capacity;    }    function is_full() {      return ($this->max_size <= $this->size) ? true : false;    }    function push($elem) {      if ($this->is_full() == false) {        $this->arrays[$this->size] = $elem;        $this->size++;      }      else {        echo "stack is full!\n";      }    } } $inst = new LimitedStack(5); echo "initial stack size=".($inst->get_size()),"<BR>\n"; for ($i=0; $i < 10; $i++) {   if (! $inst->is_full() ) {      $inst->push( ($i*7)%11 );   }   else  break; } echo "current stack size=".($inst->get_size()),"<BR>\n"; echo "stack is ".($inst->is_empty() ? "empty." : "not empty.")."<BR>\n";

คลาส LimitedStack นี้มีคุณสมบัติที่ได้รับมาจากคลาส stack แต่แตกต่างตรงที่ว่า เราได้กำหนดความจุ ของ LimitedStack เอาไว้ โดยตัวแปร $max_size ผู้ใช้จะต้องกำหนดขนาดความจุของออปเจคจากคลาส LimitedStack ก่อนใช้ ถ้าไม่กำหนดก็จะใช้ค่า 10 เป็นค่าความจุโดยอัตโนมัติตามตัวอย่าง (เป็น default parameter)

เมื่อมีการกำหนดความจุก็จะต้องมีการเขียนฟังก์ชันสมาชิกเพิ่มขึ้นอีก ชื่อ is_full()  เพื่อตรวจสอบดูว่า จำนวนของข้อมูลใน stack เท่ากับความจุที่กำหนดไว้แล้วหรือไม่

โปรดสังเกตว่า PHP สนับสนุนการนิยามฟังก์ชันทับฟังก์ชันเดิมของคลาสที่ได้รับคุณสมบัติมา และสิ่งที่จะลืมไม่ได้คือ constructor จากคลาสลูก (child class) จะไม่เรียกใช้ constructor จากคลาสแม่ (parent class) จะต้องมีการเรียกใช้อย่างเจาะจง

ในกรณีที่เราสร้างอาร์เรย์สำหรับเก็บออปเจค เวลาจะใช้ออปเจคแต่ละตัว จะต้องใช้ตัวแปรช่วยตามตัวอย่างต่อไปนี้
 

<?   // array of objects class MyObj {   var $id;  function MyObj( $set_id) {    // $id = $set_id; <-- this does't work if you forget to use $this    $this->id = $set_id;  }  function show() {    echo "hello world $this->id<BR>\n";  } } // can create the array of objects $obj_array = array(); $obj_array[] = new MyObj(1); $obj_array[] = new MyObj(2); $obj_array[] = new MyObj(3); // To access each object we must use help variable like follows: for($i=0; $i < count($obj_array); $i++) {   $tmp = $obj_array[$i];   $tmp->show(); } ?>

จากตัวอย่างเราใช้ตัวแปร $tmp ในการเข้าถึงออปเจคแต่ละตัวในถูกเก็บไว้ในอาร์เรย์ $obj_array เนื่องจากเราไม่สามารถเรียกใช้ฟังก์ชันของออปเจคได้โดยตรงถ้าออปเจคอยู่ในอาร์เรย์ เช่น $obj_array[0]->show();